อีกหนึ่งปราสาทหินอันงดงามของภาคอีสานคือ ปราสาทพนมรุ้งเป็นโบราณสถานที่ตั้งอยู่บนเขาพนมรุ้ง ในเขตอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ สร้างขึ้นโดยมีรูปแบบของศิลปะเขมรโบราณ ที่มีความงดงามมากที่สุดแห่ง หนึ่ง ความงดงามและความยิ่งใหญ่ของปราสาทแห่งนี้ปรากฏให้เห็นได้ในรูปของงานสถาปัตยกรรม การจำหลักลวดลายการเลือกทำเลที่ตั้งบนยอดเขามีแผนผังตามแนวแกนที่มีองค์ประกอบของสิ่งก่อสร้าง ต่าง ๆ เรียงตัวกันเป็นแนวเส้นตรงพุ่งเข้าหาจุดศูนย์กลาง คือ ปราสาทประธาน จากงานก่อสร้างที่ยิ่งใหญ่นี้ ชวนให้เกิดความสงสัยและอัศจรรย์ใจเป็นอย่างยิ่งว่าคนในสมัยโบราณสร้างปราสาทหลังนี้ขึ้นมาได้อย่างไร ทำให้ที่นี่กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีผู้จากทั่วทุกสารทิศแวะเวียนกันมาชื่นชมความงาม

ปรากฏการณ์มหัศจรรย์แห่งดวงอาทิตย์ โดยดวงอาทิตย์ขึ้นส่องแสงลอดประตูทั้ง 15 โดยในวันที่ 3-5 เมษายน และ 8-10 กันยายน ของทุกปี ดวงอาทิตย์ขึ้น ส่องแสงลอดประตูทั้ง 15 บาน ช่องชาวบ้านจะเดินเท้าขึ้นมาเพื่อชมความอลังการที่ผสานระหว่างธรรมชาติและสิ่งก่อสร้างของบรรพชน นอกจากนี้ในวันที่ 6-8 มีนาคม และ 6-8 ตุลาคม ของทุกปี ดวงอาทิตย์ก็ตก ส่องแสงลอดประตูทั้ง 15 บาน เช่นกัน

ลักษณะเด่น

องค์ประกอบและแผนผังของปราสาทพนมรุ้งได้รับการออกแบบให้มีลักษณะเป็นแนวเส้นตรง และเน้นความสำคัญเข้าหาจุดศูนย์กลางนั่นคือปราสาทประธานจะหันหน้าไปทางทิศตะวันออก และทอดยาวไปทางทิศตะวันตก ทำให้แสงอาทิตย์สามารถส่องแสงลอดช่องผ่านมายังศิวลึงค์ซึ่งอยู่ด้านในของตัวปราสาทและส่องแสงลอดช่องประตูอีกฝั่งได้ ซึ่งจะเกิดขึ้นทุกปีปีละ 4 ครั้ง โดยจะแบ่งเป็นพระอาทิตย์ขึ้น และพระอาทิตย์ตก ดังนี้ พระอาทิตย์ขึ้น เดือน เมษายน และ กันยายน พระอาทิตย์ตก เดือน มีนาคม และ ตุลาคม